Of het nu gaat om stress, slaap, spijsvertering of het ondersteunen van de luchtwegen: veel mensen maken gebruik van geneeskrachtige planten. Maar wat is fytotherapie precies? Hoe gebruikt u het in alle veiligheid en welke kruiden kiest u best op basis van uw behoeften?
Wat is fytotherapie?
Fytotherapie is de natuurlijke geneeswijze waarbij geneeskrachtige planten en plantenextracten worden ingezet om alledaagse kwaaltjes te voorkomen of te verlichten. Het woord is afkomstig uit het Grieks (phytos = plant en therapeuein = verzorgen) en vormt een van de oudste vormen van geneeskunde ter wereld.
In tegenstelling tot de conventionele geneeskunde, die vaak één enkele gesynthetiseerde chemische actieve stof isoleert, maakt fytotherapie gebruik van stoffen die worden gewonnen uit verschillende delen van de plant: bladeren, bloemen, wortels, bast of vruchten. Deze natuurlijke synergie tussen alle componenten (de werkzame stoffen én de begeleidende stoffen) optimaliseert de totale werking van de plant en verzacht eventuele bijwerkingen. Dit noemen we het totum van de plant. Het totum omvat het geheel van alle bestanddelen die van nature aanwezig zijn in een plant of in een welbepaald plantenbereiding. Naast de belangrijkste werkzame stoffen zijn er dus ook andere natuurlijke bestanddelen aanwezig.

Fytotherapie, homeopathie en aromatherapie: wat is het verschil?
Hoewel deze benaderingen voornamelijk gebaseerd zijn op planten of natuurlijke elementen, verschillen hun bereidingswijzen en werking sterk van elkaar.
Om de juiste keuze te maken voor uw natuurlijke begeleiding, is het essentieel om onderscheid te maken tussen deze drie complementaire disciplines:
- Fytotherapie maakt gebruik van plantendelen (bladeren, bloemen, wortels) in de vorm van kruidenthee, capsules of vloeibare extracten om een directe oplossing te bieden voor een behoefte van het organisme.
- Aromaterapie is een gespecialiseerde tak van de fytotherapie die uitsluitend gebruikmaakt van etherische oliën (essentiële oliën), dit zijn sterk geconcentreerde aromatische extracten die worden verkregen door distillatie.
- Homeopathie maakt gebruik van stoffen van plantaardige, minerale, chemische of dierlijke oorsprong, bereid volgens een uniek proces van verdunning en dynamisering.
Om dieper in te gaan op de specifieke kenmerken van elke benadering en deze precies te begrijpen, kunt u onze complete gids raadplegen:
In welke vormen gebruikt u geneeskrachtige planten?
Kruidenthee: infusie, afkooksel, maceratie
De term kruidenthee omvat verschillende bereidingsmethoden:
- Infusie: heet water wordt over de plant gegoten, waarna de plant gedurende een bepaalde tijd trekt. Deze methode wordt vaak gebruikt voor zachtere plantendelen, zoals bladeren en bloemen.
- Afkooksel: hardere plantendelen worden gedurende een bepaalde tijd in water gekookt. Deze techniek wordt vooral gebruikt voor bijvoorbeeld wortels en schors.
- Maceratie: de plant wordt gedurende een bepaalde tijd op kamertemperatuur of koud in contact gebracht met een vloeistof.
Volg altijd de aanbevolen bereidingswijze. Niet elke geneeskrachtige plant is geschikt om als kruidenthee te gebruiken.
Capsules, tabletten en plantenpoeders
Capsules en tabletten zijn praktisch in gebruik en bevatten bijvoorbeeld plantenpoeder of een droog plantenextract. Gestandaardiseerde of getitreerde plantenextracten worden geproduceerd zodat bepaalde bestanddelen binnen vooraf bepaalde grenzen aanwezig zijn. Dat maakt een meer constante samenstelling van dosis tot dosis mogelijk.
Moedertincturen en vloeibare extracten
Moedertincturen en vloeibare plantenextracten worden onder meer verkregen door plantaardig materiaal te laten macereren in een geschikte vloeistof, bijvoorbeeld een mengsel van water en alcohol. Ze worden vaak in druppelvorm gebruikt. Hun samenstelling en concentratie kunnen sterk verschillen van die van een gewone kruidenthee. Beschouw een tinctuur daarom niet simpelweg als een “sterkere thee”.
Uitwendig gebruik: gels, crèmes, kompressen, stomen
Bepaalde kruiden worden rechtstreeks op de huid aangebracht in de vorm van zalven, balsems of verzachtende gels om lokaal verlichting te bieden. Inhalaties of stomen kunnen daarnaast worden ingezet om de luchtwegen op een milde manier te bevrijden.
Welke planten voor welke klachten?
Fytotherapie en wetenschap: wat zegt het onderzoek?
In Europa en België zien de Europese Medicijnagentschap (EMA) en het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG) streng toe op de kwaliteit en veiligheid van plantaardige producten.⁶ De EMA maakt bovendien een duidelijk onderscheid tussen « traditioneel gebruik » (waarvan de veiligheid en doeltreffendheid worden gestaafd door meer dan 30 jaar gedocumenteerd gebruik) en « goed ingeburgerd gebruik » dat steunt op moderne klinische studies.⁵ Om een constante kwaliteit van de verschillende loten te garanderen, baseren laboratoria zich op de Europese Farmacopee en geven ze de voorkeur aan gestandaardiseerde extracten die een nauwkeurige dosering van de actieve bestanddelen verzekeren.
Vandaag de dag staat het plantenonderzoek niet stil: meer dan 1.500 recente klinische onderzoeken bevestigen dat plantaardige preparaten aan strenge wetenschappelijke evaluaties worden onderworpen (met name op het vlak van spijsvertering, weerstand of slaap). ⁷ Elk extract en elke vorm (kruidenthee, capsules, vloeistof) bezit echter zijn eigen concentratie.

Fytotherapie: de voorzorgen die u moet kennen
Natuurlijk betekent automatisch niet zonder risico. Bepaalde planten kunnen immers bijwerkingen veroorzaken, tegenindicaties hebben of wisselwerkingen aangaan met geneesmiddelen.
Extra voorzichtigheid is aangewezen:
- tijdens zwangerschap en borstvoeding
- bij baby’s en kinderen
- bij oudere personen
- bij chronische aandoeningen
- vóór een chirurgische ingreep
- wanneer u tegelijkertijd geneesmiddelen of andere voedingssupplementen gebruikt
Respecteer altijd de dosering, de gebruiksduur en de waarschuwingen die op de verpakking of in de bijsluiter staan vermeld. Een plant dient bij voorkeur niet ononderbroken te worden ingenomen, zeker wanneer de klachten aanhouden of verergeren.
Hoe kiest u kwaliteitsvolle fytotherapieproducten in België?
In België is de geneesmiddelenmarkt streng gereguleerd door het FAGG (Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten). Voor een aankoop in alle rust geniet het advies in de apotheek of parafarmacie altijd de voorkeur: uw apotheker kan u deskundig begeleiden naar de juiste dosering en nagaan of er geen interacties optreden met uw lopende behandelingen.
Controleer daarnaast altijd zorgvuldig het etiket (let op de Latijnse naam van de plant, het gebruikte plantendeel en de extractievorm) en neem de bijsluiter grondig door.
¹ S. Bent et al. (2006) – Valerian for sleep: a systematic review and meta-analysis. The American Journal of Medicine. PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17145239/
² S. S. Manti et al. (2025) – Passiflora Incarnata L. Herba in the Treatment of Anxiety Symptoms and Sleep Disturbances. MDPI European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education. MDPI. https://www.mdpi.com/2673-7051/5/2/24
³ M. Shah et al. (2007) – Evaluation of echinacea for the prevention and treatment of the common cold: a meta-analysis. The Lancet Infectious Diseases. PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17597571/
⁴ J. J. Gagnier et al. (2004) – Harpagophytum procumbens for osteoarthritis and low back pain: a systematic review. BMC Complementary and Alternative Medicine. NCBI. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK70381/
⁵ Committee on Herbal Medicinal Products (HMPC). (2023) – European Union herbal monographs. European Medicines Agency (EMA). Site officiel de l'EMA. https://www.ema.europa.eu
⁶ Éditeur AFMPS. (2024) – Médicaments à base de plantes. Agence Fédérale des Médicaments et des Produits de Santé (AFMPS). Site de publication officiel. https://www.famhp.be/fr
⁷ C. Zhang et al. (2024) – Global status of clinical trials on herbal medicine: A systematic mapping review (2019–2022). PMC / DOAJ. NCBI PMC. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10800000/


